- “Wat de Expressionist zoekt is een terugkeer tot onze innerlijke oerstaat, waarin we ons ondergeschikt voelen aan het grote leven, en waarin we dezelfde dikwijls onheilspellende krachten in ons voelen werken die we ook in de natuur waarnemen.”
* kenmerken, kunst, feiten en betekenis van het Duitse Expressionisme als moderne kunststroming - inclusief expressionistische kunst van de Expressionisten kunstenaars - door Jacob Bendien

- “Niet uiterlijk bekijkend maar alleen direct meelevend is volgens de Expressionist het leven te benaderen, door actief en passief mee te doen en mee te ondergaan, alles wat er woelt en hunkert en lijdt in de natuur.”
* kenmerken, kunst, feiten en betekenis van het Duitse Expressionisme als moderne kunststroming - inclusief expressionistische kunst van de Expressionisten kunstenaars - door Jacob Bendien

- “De Expressionist zoekt het hart van het leven, waar het leven het meest intens en ongebreideld is. Zijn zintuig om dit te vinden is zijn eigen intense levenswil en levensliefde, die weerklank vindt waar het leven het ontstuimigst is.”

- “Het Expressionisme gelooft alleen in de voor de beschouwende geest onbereikbare, dikwijls duistere diepten van de menselijke natuur. Het komt in opstand tegen kamergeleerdheid, tegen alle gave filosofische stelsels, tegen alle correcte zelfgenoegzaamheden van onze beschaving.”

- “Expressionistische kunst is een spontane geniale greep in het leven. Het is directe synthese. Het is een samenvatting, zonder dat op de delen nader wordt ingegaan.”

- “De Expressionist wil nooit minder dan het geheel. Hij weet niet van ingehouden omzichtig aanvatten.”

- “Het Expressionisme is van de moderne kunstrichtingen de enige die de beschouwende geest nagenoeg geheel negeert.”

- “Eerst in de volle vrije natuur vindt hij ruimte om zich onbelemmerd te bewegen. Of liever, de Expressionist leeft op de grens van natuur en cultuur zoals jonge mensen na de puberteit in hun Sturm- und Drang-periode, maar dan in omgekeerde richting, met het gezicht naar de natuur gekeerd.”

- “Het is het grote heimwee naar onze oerstaat toen we nog niet met verbluffend resultaat door keurige instrumenten en machines de natuurkrachten wisten te beheersen, maar door de natuur beheerst werden. Toen we nog niet wisten van het Taylorstelsel waarbij wij ter wille van het resultaat tot machines gemaakt werden. Toen we nog lachten wanneer we pret hadden en niet wanneer het voorgeschreven staat als beleefdheidseis… ..Dit oerleven hebben we helaas geheel verleerd.”

- “Het Expressionisme leeft zich direct en spontaan uit, al dan niet in betrekking tot de werkelijkheid; zonder het langdurig voorzichtig overwegen van de Nieuwe Zakelijkheid en zonder schilderkunstige systematiek zoals toegepast door het Futurisme.”

- “Als een Expressionist een schaap schildert dat door een wolf verscheurd wordt, schildert hij geen schaap en geen wolf met zoveel poten en zoveel nagels met lang of kort haar maar hij schildert verscheuren en verscheurd worden.”

- “Evenmin als het schaap vraagt hij (de kunstenaar van het Expressionisme, fh) zich af of de wolf wreed is of niet. Ook mooi of lelijk interesseert hem niet… .Als we verslinden of verslonden worden, bestaat er voor ons op dat ogenblik niets anders. Alles wat we daarna nog kunnen bedenken en op het schilderij bijwerken heeft voor de Expressionist geen waarde.”

- “De constructie van een expressionistisch kunstwerk is geen voorzichtig overwogen opbouw maar de actie zelf in grote suggestieve lijnen neergezet. Kleur en factuur, alles is slechts uiting van het gebeuren zelf zoals dat in de kunstenaar plaats grijpt.”

- “De christelijke godsdienst met zijn algehele overgave, met zijn ‘wie zich verliest, zal zich zelf vinden’ is bij uitstek een godsdienst voor de Expressionisten. Ook het dramatische, zwaar-hartstochtelijke in de christelijke godsdienst beantwoordt aan zijn zucht naar emotie.”

- “Ook wanneer de Expressionist geen religieus onderwerp uitbeeldt, is het toch telkens weer de algehele overgave die hij tot uitdrukking brengt. Zijn werk is bijna altijd innerlijk monumentaal, machtig, essentieel, en absoluut; althans men voelt dat de kunstenaar het zelf als zodanig ondergaat. Niettegenstaande de vlotte natuurlijkheid is het werk toch zwaar.. .”

- “De Expressionist is tiranniek in zijn overgave. Of hij een veldslag schildert of een kamerplant, hij komt dadelijk vol in actie. Elk schilderij is gedramatiseerd door zijn hartstochtelijke wil om op te gaan in het onderwerp. Soms is die wil een hartstocht om te dienen, zoals bij Vincent van Gogh, de voorganger van het Expressionisme.”

- “Het Expressionisme heeft een blind geloof in zijn natuurlijkheid en spontaniteit. Het wantrouwt elk ethisch idealisme.”

- “Maar ook al veroordeelt de Expressionist misschien terecht de begrensdheid van de cultuur, toch mogen we ons wel eens afvragen, is de natuur wel zo ruim aan mogelijkheden voor hem die met het cultuurleven reeds heeft kennis gemaakt? Want dikwijls scheppen grenzen voorwaarden, waarop het leven zich verder ontplooien kan….”

- “Maar de Expressionist die zijn natuurlijke staat ontgroeid is en zijn culturele grenzen negeert heeft alle houvast verloren en staat voor een ledige ruimte. Hier heeft hij vrijheid voor zijn breed, pathetisch gebaar.”

- “Twee richtingen echter zijn duidelijk te onderscheiden: namenlijk die waarin de kracht domineert (Schmidt-Rotluff, Pechstein, enz.) en die waarin de ontvankelijkheid domineert (Nolde, Edvard Munch, enz.). De lijnen van de kracht-richting zijn strak.. ..De lijnen van de meer ontvankelijken daarentegen zijn als doelloze omzwervingen in de ruimte.”

- “Voor de Expressionisten is de lijn meestal hoofdzakelijk uitdrukking van gemoedsontroering, temperament, hartstocht. Zij onderscheiden vooral driftige lijnen, rustige, extatische, weifelende, vrolijke, zwaarmoedige lijnen, enz.”

- “De Expressionisten zoeken in hun gevoelskleuren dikwijls felle contrasten. Hun kleuren zijn vaak somber en duister met schelle, plotselinge opflikkeringen. Vooral wanneer ze het cultuurleven in beeld brengen geven ze in de kleur hun sombere kijk hierop weer. In abstracte schilderijen, evenals in natuurtaferelen is hun kleur daarentegen vaak idylisch blijmoedig.”

- “Het belangrijkste schilderkunstige middel is voor de Expressionisten het ritme. De betrekkelijke armoede aan mogelijkheden van dit middel is voor hen geen bezwaar om het een overheersende functie toe te kennen. Hoofdzaak is de suggestieve werking, het meeslepende, dat juist bij de meer beschouwende richtingen argwaan wekt.”

- “Het is moeilijk om de drie revolutionaire kunststromingen Expressionisme, Dadaïsme en Surrealisme precies uit elkaar te houden. Zware Expresionisten als Nolde en Schmidt-Rothluf zal men niet licht voor Dadaïsten of Surréalisten houden. Maar de subtiele Expressionist Paul Klee wordt dikwijls tot de Surréalisten gerekend. Ook zou men enkele zware Surréalisten zoals Masson en Borès bij de Expressionisten kunnen indelen.”

N.B: de kunstenaars van de kunstenaarsgroep ‘Blaue Reiter’ die sterk naar de abstractie neigden, zoals Franz Marc en Kandinsky, worden door Jacob Bendien ook binnen het Duitse Expressionisme geplaatst; redactie

Aanvullende websites voor informatie over concepten, betekenis en kunstenaars van
het Duitse Expressionism:

- beschrijving van het oude en nieuwere Expressionisme, op de Nederlandse Wikipedia; met veel links naar kunstenaars

- Kirchner, founder of Brücke; his artist quotes

- the painter Max Beckmann, his artist quotes