- “De Dadaïst, uit de loopgraven (van W.O. 1, fh) teruggekeerd, vond dat hij eerst door de oorlog de werkelijke valse gedaante van de burgerlijke schoonheidsidealen had leren kennen en trachtte in zijn werk dit inzicht door allerlei zotte grillige combinaties tot uitdrukking te brengen.”

- “Tzara schrijft: ‘Wanneer ik schrijf Ideaal, ideaal, ideaal, Wetenschap, wetenschap, wetenschap, Boemboem, boemboem, boemboem, heb ik tamelijk nauwkeurig de vooruitgang, de wet, de moraal en alle andere schone zaken opgesomd, waarover verschillende zeer intelligente mensen in vele boeken hebben gediscussieerd om eindelijk tot de conclusie te komen dat toch ieder gedanst heeft naar zijn eigen boemboem.”

- “De Dadaïst heeft geen bezwaar tegen reclame. Integendeel, maar het tegen elkaar opbotsten van al deze leuzen is ongeveer het enige dat hij er in kan waarderen. Hij doet dan ook ijverig mee. Niet als gelijke met eigen leuzen, want de nihilistische Dadaïst heeft geen positieve leuzen. Hij maakt desnoods boemboem met de leuzen van de anderen.”

- “In tegenstelling tot het zwaar getuigende en het monumentale van het Expressionisme is Dada zoals Huelsenbeck in de Dada-almanak van 1920 schrijft: ‘De dansende geest over de moraal van de aarde.”

- “Dada wil voor alles actief zijn. Het wil geen stemming maar beroering wekken.. ..Hoe geheel anders klinkt bijvoorbeeld de regel uit een gedicht van Hans Arp, geschreven bij de dood van Theo van Doesburg: ‘(Er) beisst keinen Biss mehr in einen Imbiss’ (vrij vertaald: hij kauwt geen kroket meer weg bij Burger King, fh).. ..dan een in memoriam van een niet-dadaïstische dichter als Werumeus Buning of Karel van de Woestijne.”

- “Ook de Dadaïst Schwitters schrijft in het eerste nummer van zijn tijdschrift ‘Merz’: ‘Wij dragers van de dadaïstische beweging proberen de Tijd slechts een spiegel voor te houden.”

- “Het Dadaisme verwerpt bewust alle monumentaliteit. Het ziet niet zichzelf temidden van alle betrekkelijkheden oprijzen als enige volledige waarheid, want het acht zichzelf niet minder betrekkelijk. Eerst door het afzweren van alle monumentaliteit krijgen we een reële kijk op het leven.”

- “De Dadaïst richt zijn haat en verachting tot niemand in het bijzonder. Hij veracht onze cultuur niet minder dan dat hij haar moraliserende bestrijders veracht, die zich bedwelmen aan de retoriek van hun zedenpreken. De Dadaïst is ernstig genoeg om ook aan eigen ernst te twijfelen en de toeschouwer aan te zetten hem evenzeer te wantrouwen.”

- “Evenmin wenst hij dat het publiek in eerbiedige aandacht tot hem opziet. Hij tracht aan zijn werk, zowel wat vorm als wat inhoud betreft een zo-laag-bij-de-gronds en zo alledaags mogelijk karakter te geven, en ook het publiek tot dit peil omlaag te trekken.”

- “Hij vecht desnoods liever een robbertje met het publiek. Hij wil in het publiek Dada opwekken om het dan actief te laten botsen tegen zijn eigen Dada, zodat het geheel een ‘Dada complet’ vormt.”

- “De Dadaïst acht het publieke leven van alledag niet beneden de waardigheid van zijn belangstelling. Integendeel, het openbare leven is voor hem het voornaamste. Door valse berichten aan de pers poogt hij het publiek dat steeds sensationeler nieuws verlangt een poets te bakken. Opstootjes tegen de politie worden geënsceneerd.”

- “Voor Dada is nagenoeg alle kunst te veel mooidoenerij, zij het ook dikwijls een zeer verfijnde mooidoenerij, en - wat erger is - bovendien huichelarij. Daarom heeft Dada tegen openhartige bombast niet veel bezwaar. ‘Dada hecht er waarde aan’, zegt Huelsenbeck in de Dada-almanak, ‘een tafel voor een tafel en een pruim voor een pruim aan te zien.”

- “Voor de Dadaïst is het gehele leven een bedrijvige chaos, even zot als doelloos…Vooral in de cynische grilligheid van het straatbeeld van onze grote cultuurcentra ziet Dada zich zelf weerspiegeld. Auto’s racen langs een cathedraal. Het geluid van claxons en het geroep van straatventers, die hun nieuwe haring, hun prachtige rozen, hun hoededozen en hun goudvissen aanprijzen, klinkt dooreen. Temidden van het straatgewoel galmt een zalvende preek uit de openstaande deur van een winkel in radio-artikelen.”

- “Niet echter alle Dadaïsten waarderen deze onzinnigheden en deze grillige chaos in gelijke mate. Zo schrijft bijvoorbeeld Kurt Schwitters in ‘Merz 1′: ‘Uit liefde voor de stijl zetten wij onze gehele kracht in voor de dadaïstische beweging’ (omdat Dada ons onze stijlloosheid toont.”

- “Eerst in het plaksel (collage, fh) kon Dada volledig tot uiting komen. Het valt dikwijls moeilijk uit te maken of een dadaïstisch werk ‘abstract’ - in de zin van zonder voorstelling is - dan wel concreet, met werkelijkheidsvoorstelling. Wanneer de Dadaïst een fietswiel op zijn werk bevestigt stelt dit geen fietswiel voor maar het ìs een fietswiel! Echter gaat het hier in geen enkel opzicht om het fietswiel op zich zelf. Integendeel, in het kunstwerk wordt het alleen een element in de wisselwerking van de verschillende elementen.”

- “Als de Dadaisten de meest grillige zaken op een Klebebild (= collage, fh) bij elkaar plakken, zoals een haarkam, een sigarettendoosje, een geldstukje enz., doen zij dit in de verwachting dat de inwerking van al deze voorwerpen op elkaar voor de beschouwer dezelfde zal zijn als zij voor hen was. Verstandelijk te bedenken relaties spelen hierbij geen rol.”

- “Gekleurd papier, lapjes, celluloid, stukken krant, een hoefijzer, een luciferdoosje, een tramkaartje, enz., ook fragmenten van foto’s, liefst van alle artisticiteit gespeend worden bij elkaar gepakt. Uit deze foto-plaksels is de foto-montage voortgekomen, het eerst door de Dadaïst John Heartsfield.”

- De Dadaïst verkiest meestal de directe suggestieve werking die van de eigen innerlijke activiteit van de voorwerpen -op zijn doek aangebracht- uitgaat boven hun subjectieve kunstzinnige interpretatie.”

- “De voorwerpen die de Dadaïst voor zijn plaksels kiest zijn bij voorkeur de vulgairste dingen uit het dagelijkse leven, en wel in hoofdzaak om hun onbelangrijkheid en neutraliteit en omdat ze zo min mogelijk een of ander milieu oproepen.”

- “De dingen van de werkelijkheid staan behalve in een practisch, doelmatig, door ons verstand te begrijpen verband bovendien nog in een geheel andere relatie tot elkaar die alleen voor het gevoel bestaat. De Dadaïst negeert ieder logisch verband tussen de dingen en brengt ze in een uitsluitend gevoelsverband. Hierdoor verleent hij ze een zeer merkwaardige betekenis en waarde.”

- “Wanneer hij de dingen geheel voor zichzelf laat spreken, ze niet wijzigt al naar zijn visie op het onderwerp maar ze alleen groepeert, komen deze betrekkingen het zuiverst tot uiting.”

- “Sommige Dadaisten (Marcel Duchamps, Man Ray, enz.) gebruiken als direct uitdrukkingsmiddel liefst complete voorwerpen, bij voorkeur industriële massa-producten door hen ‘ready-made’ dingen genoemd.”

- “Hoe meer ready-made en concreet het materiaal is, des te concreter, actiever en geestiger kan het werkzaam zijn in betrekking tot andere dingen en des te minder wordt de opbouwende geest van de kunstenaar er in betrokken.”

- “Van belang is de werkwijze van Schwitters, door hem ‘i’ genoemd. Deze bestaat hierin dat hij in de werkelijkheid om zich heen naar fragmenten van dingen of van complexen van dingen zoekt, die door niets anders dan door afgrenzing van een in zichzelf ritmisch geheel tot kunst zijn te maken; bijvoorbeeld een stuk van een drukwerk. Dit is wel de eenvoudigste wijze om een kunstwerk te produceren. Binnen en behalve de afgrenzing is alles, ook de groepering, geheel werk van het toeval.”

- “In het algemeen is de lichte grilligheid van het toeval de Dadaïst niet onwelkom. Zelfs werd het luchtige spel van het toeval niet geheel aan het toeval overgelaten, maar soms systematisch bedreven.”

- “Zo bijvoorbeeld legde Hans Arp gekleurde papiertjes van willekeurige vorm met de gekleurde kant naar beneden op een karton. Zoals ze zich na enig schudden lukraak over het karton verspreid hadden werden ze met de kleur naar boven opgeplakt. Op deze wijze ontstond een louter door toeval bepaalde compositie.”

- “Evenals de Dadaïst laat de Surrealist de dingen vaak voor zich spreken. Beiden laten ruimte aan het toeval. Ze bestrijden mooipraterij en komen op voor werkelijkheidszin. We zouden het Surrealisme een tot rijpheid gekomen Dadaïsme kunnen noemen.”

- “Het Dadaïsme toont ook veel overeenkomst met het Futurisme. Beide trachten de toeschouwer - zij het ook ieder op een geheel eigen wijze - tot meedoen aan te zetten. Beide streven naar een innig contact met het dagelijkse leven, en beide verzetten zich tegen de gangbare goede smaak.”

- “Ook zijn ze beide destructief. Het Futurisme alleen uiterlijk. Het Dadaïsme is dieper; het wil ook onze innerlijke, geestelijke en morele constructies omverwerpen.”

- “Bijna alle Dadaïsten, voor zover ze de strijd tegen de burgerlijke beschaving niet geheel van het terrein van de kunst naar dat van de politiek hebben overgebracht en in het kamp der Communisten meestrijden, zijn tot het Surréalisme overgegaan.”

- “Het Surrealisme heeft alle belangrijke dadaïstische tendenties voortgezet: tegen de burgerlijke cultuur, tegen burgerlijke lyriek en harmonie; en voor de mystieke betrekkingen tussen de dingen. Evenals de Dadaïst laat de Surrealist de dingen vaak voor zich spreken.”

- “Het is moeilijk om de drie revolutionaire stromingen Dadaïsme, Expressionisme en Surréalisme precies uit elkaar te houden. Zware Expressionisten als Nolde en Schmidt-Rothluf zal men niet licht voor Dadaïsten of Surréalisten houden. Maar de subtiele Expressionist Paul Klee wordt dikwijls tot de Surréalisten gerekend. Ook zou men enkele zware Surréalisten zoals Masson en Borès bij de Expressionisten kunnen indelen.”

Aanvullende websites over kenmerken, concepten, betekenis en feiten van Dada - Dadaisme

Nederlandstalig

- korte beschrijving van Dada / Dadaisme op de Nederlandse Wikipedia, met veel links naar Dadaistische kunstenaars

- historische beschrijving van het Dadaisme en kenmerken en geschiedenis van Dadaisme, met teksten uit Dada

Engelstalig

- Kurt Schwitters quotes artist quotes on Dada / Dadaism art movement, by Kurt Schwitters, in English